Trekking cho người mới ở Việt Nam: chọn cung đường, chuẩn bị và an toàn

Người mới trekking ở Việt Nam nên bắt đầu bằng một cung đường một ngày, độ cao vừa phải, có lối mòn rõ, như núi Bà Đen, Lang Biang, Ba Vì, rồi mới chuyển sang các tuyến hai ngày một đêm ở Tây Bắc như Lảo Thẩn, Tà Xùa hay Fansipan. Chuẩn bị đúng gồm ba thứ: tập thể lực vài tuần trước, chọn mùa khô, và luôn đi cùng người dẫn đường địa phương ở những cung đường vào rừng sâu. Phần lớn sự cố trên núi ở Việt Nam đến từ lạc đường, thời tiết đổi và đánh giá thấp cung đường, không phải từ kỹ thuật.

Trekking là gì, khác leo núi thế nào

Trekking là đi bộ đường dài trên địa hình tự nhiên — đồi, núi, rừng — thường kéo dài từ một đến vài ngày, mang theo đồ dùng và có khi ngủ lều. Khác với leo núi kỹ thuật, trekking không cần dây, móc, đinh giày; người đi chủ yếu dùng sức chân và sức bền. Ở Việt Nam, phần lớn các cung đường "săn mây", "chinh phục đỉnh" đều thuộc dạng trekking.

Nhưng trekking không có nghĩa là dễ. Một cung đường 15 km với 1.500 m độ cao phải leo có thể làm một người khoẻ mạnh nhưng ít vận động kiệt sức, và chặng xuống dốc dài thường làm đau đầu gối hơn chặng lên.

Các cung đường theo cấp độ

Độ cao ghi ở đây là con số thường được dùng; các nguồn có thể chênh vài mét. Địa giới ghi theo tỉnh hiện nay, sau đợt sắp xếp hành chính năm 2025.

Thứ tự gợi ý cho năm đầu

1. Hai, ba chuyến một ngày gần nhà (Bà Đen, Ba Vì, Lang Biang, hoặc đồi núi gần thành phố) để biết sức mình.
2. Một chuyến hai ngày một đêm có lán nghỉ sẵn, như Lảo Thẩn hoặc Fansipan tuyến Trạm Tôn.
3. Khi đã quen ngủ trên núi và đi 8–10 tiếng một ngày, mới tính đến Tà Xùa, Tà Chì Nhù, Bạch Mộc Lương Tử.

Chuẩn bị thể lực: bắt đầu trước 4–6 tuần

Không cần tập như vận động viên, nhưng cơ thể cần làm quen với việc đi lâu và leo dốc.

• Đi bộ nhanh hoặc chạy chậm 30–45 phút, ba đến bốn buổi mỗi tuần.
• Leo cầu thang: một trong những bài tập sát với trekking nhất. Bắt đầu vài chục tầng, tăng dần, có khi đeo thêm ba lô nhẹ.
• Tập chân và hông: squat, lunge, bước lên bục — giúp đầu gối chịu được chặng xuống dốc.
• Một buổi đi dài cuối tuần 2–3 giờ, đi bằng đôi giày sẽ dùng trên núi để "làm mềm" giày và phát hiện chỗ cọ chân.

Người có bệnh tim mạch, huyết áp, khớp gối nên khám trước, nói rõ với bác sĩ về độ dài và độ dốc của cung đường.

Đồ dùng cần thiết

Danh sách tối thiểu cho chuyến hai ngày một đêm ở Tây Bắc:

• Giày trekking đế bám tốt, đã đi quen. Giày mới mua chưa đi lần nào là nguồn gốc của rất nhiều bàn chân phồng rộp.
• Quần áo nhiều lớp: áo thoát mồ hôi (tránh áo cotton), áo giữ nhiệt hoặc áo lông vũ mỏng, áo khoác chống gió mưa. Trên đỉnh 3.000 m mùa đông có thể dưới không độ.
• Áo mưa hoặc poncho và túi chống nước cho đồ điện tử, quần áo khô.
• Đèn pin đội đầu và pin dự phòng — nhiều đoàn khởi hành lên đỉnh lúc trời còn tối.
• Nước: khoảng 1,5–2 lít mang theo, và cách lấy thêm (hỏi người dẫn đường điểm có nước).
• Đồ ăn năng lượng: lương khô, chuối, socola, hạt.
• Gậy trekking: giảm áp lực lên đầu gối khi xuống dốc rất rõ.
• Túi sơ cứu nhỏ: băng dán, băng thun, thuốc giảm đau, thuốc cá nhân, miếng dán phồng rộp.
• Túi đựng rác để mang toàn bộ rác của mình xuống.

An toàn: những bài học đã phải trả giá

Một số cung đường từng có người lạc và tử vong. Cung Tà Năng – Phan Dũng, vùng đồi cỏ trải dài ở Lâm Đồng, là ví dụ được nhắc nhiều: đồi cỏ nhìn tưởng thoáng và dễ, nhưng khi sương mù xuống, mọi ngọn đồi trông giống nhau, và những người tách đoàn đã lạc. Bài học chung:

1. Đi cùng người dẫn đường địa phương ở những cung đường vào rừng, đồi cỏ rộng, núi cao. Họ biết đường tắt nguy hiểm, biết chỗ có nước, biết khi nào trời sắp đổi.
2. Không tách đoàn. Người đi cuối luôn có người chờ. Nếu lạc, đứng yên một chỗ dễ được tìm thấy hơn là đi lung tung.
3. Báo lịch trình cho người thân: đi đâu, với ai, dự kiến về lúc nào.
4. Đăng ký với ban quản lý vườn quốc gia, khu bảo tồn hoặc chính quyền xã nơi đi qua theo quy định.
5. Xem dự báo thời tiết và sẵn sàng hoãn. Mưa lớn ở vùng núi kéo theo lũ quét, sạt lở; suối cạn buổi sáng có thể thành dòng chảy xiết buổi chiều.
6. Đặt giờ quay đầu: chưa tới đỉnh mà đã quá giờ đó thì quay xuống, để không phải đi đường núi trong đêm.

Mùa nào đi đâu

• Tây Bắc (Lào Cai, Lai Châu, Sơn La): đẹp nhất khoảng tháng 10 đến tháng 4. Tháng 10–11 trời trong, dễ có biển mây; tháng 12–2 lạnh, có thể có băng giá; tháng 3–4 hoa đỗ quyên nở trên các đỉnh cao. Mùa mưa (khoảng tháng 6–9) nên tránh.
• Tây Nguyên và Nam Trung Bộ: mùa khô khoảng tháng 12 đến tháng 4 là thời gian đẹp để đi Lang Biang, Bidoup, Tà Năng – Phan Dũng.
• Miền Bắc và miền Nam gần thành phố: Ba Vì, Bà Đen đi được gần quanh năm, nhưng tránh ngày mưa giông.

Góc nhìn hôm nay: đi cho bền, để núi còn hoang

Mười năm qua, trekking ở Việt Nam phát triển rất nhanh. Những đỉnh từng chỉ dân phượt biết như Lảo Thẩn, Tà Xùa nay mỗi cuối tuần có hàng trăm người. Đi đông kéo theo rác, lối mòn bị xói, rừng bị chặt lấy củi dựng lán.

Mấy nguyên tắc "không để lại dấu vết" (Leave No Trace) đáng thuộc lòng: mang rác xuống, kể cả vỏ trái cây; đi trên lối mòn có sẵn; không bẻ hoa, không khắc lên cây đá; hạn chế đốt lửa; tôn trọng người dân bản, hỏi trước khi chụp ảnh họ.

Để học tiếp, có thể tìm các câu lạc bộ trekking ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Lạt — nhiều nhóm tổ chức chuyến đi nhập môn có hướng dẫn kỹ năng. Với người đã đi quen, bước tiếp theo có thể là học kỹ năng đọc bản đồ địa hình, dùng la bàn và GPS ngoại tuyến, hoặc một khoá sơ cứu cơ bản — thứ có ích cả ngoài núi.