Fansipan cao bao nhiêu: từ leo bộ ba ngày đến cáp treo hai mươi phút

Fansipan cao khoảng 3.143 m, là đỉnh núi cao nhất Việt Nam và cả bán đảo Đông Dương, nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn, giáp ranh Lào Cai và Lai Châu. Trước năm 2016, muốn lên đỉnh phải leo bộ một đến ba ngày qua rừng nguyên sinh. Từ đầu năm 2016, hệ thống cáp treo đưa người từ thung lũng Mường Hoa lên gần đỉnh trong khoảng hai mươi phút, và Fansipan đổi hẳn từ một đích đến của dân leo núi thành điểm du lịch đông khách.

Ngọn núi và cái tên

Dãy Hoàng Liên Sơn chạy theo hướng tây bắc – đông nam, kẹp giữa sông Đà và sông Hồng. Fansipan là điểm cao nhất của dãy. Con số 3.143 m được dùng phổ biến trong sách giáo khoa và bản đồ; một số lần đo đạc sau này cho kết quả nhỉnh hơn vài mét, nên đôi khi bạn sẽ gặp con số khác, nhưng 3.143 m vẫn là con số quen thuộc nhất.

Về tên gọi, cách giải thích phổ biến là Fansipan bắt nguồn từ cách đọc theo tiếng Pháp của tên địa phương "Hủa Xi Pan", thường được dịch là "phiến đá khổng lồ chênh vênh". Đây là cách hiểu được nhiều tài liệu du lịch và báo chí nhắc lại; nguồn gốc ngôn ngữ chính xác của cụm từ này vẫn có những cách giải thích khác nhau.

Người Pháp đã đo đạc và đưa đỉnh núi lên bản đồ từ thời thuộc địa. Vùng Sa Pa dưới chân núi được họ phát triển thành nơi nghỉ mát từ đầu thế kỷ 20, nhờ khí hậu mát quanh năm.

Thời leo bộ: rừng, mây và ba tuyến chính

Trước khi có cáp treo, lên Fansipan nghĩa là leo bộ. Đến nay, leo bộ vẫn là cách được nhiều người chọn để thấy rõ nhất ngọn núi. Rừng Fansipan có tầng thực vật thay đổi rõ theo độ cao: rừng lá rộng ở dưới, rừng pơ mu và thiết sam ở giữa, rồi rừng trúc lùn và bụi đỗ quyên gần đỉnh. Khu vực này nằm trong Vườn quốc gia Hoàng Liên, thành lập năm 2002, được công nhận Vườn di sản ASEAN năm 2006.

Tuyến Trạm Tôn thường dừng nghỉ đêm ở trại khoảng 2.200 m hoặc 2.800 m, rồi lên đỉnh sáng sớm hôm sau để kịp ngắm mây. Đoạn khó nhất là những dốc đá và thang sắt gần đỉnh, trơn khi trời ẩm.

Thời tiết: điều quyết định chuyến đi

Thời điểm đẹp nhất thường là khoảng tháng 10 đến tháng 11 (trời khô, ít mây mù) và tháng 3 đến tháng 5 (hoa đỗ quyên nở). Mùa hè mưa nhiều, đường trơn và có nguy cơ sạt lở. Mùa đông lạnh, đôi khi có băng giá hoặc tuyết trên đỉnh — rất đẹp nhưng đường cũng trơn hơn, ban đêm nhiệt độ có thể xuống dưới không độ.

Cáp treo năm 2016: Fansipan thay đổi thế nào

Hệ thống cáp treo Fansipan khai trương đầu tháng 2 năm 2016. Ga đi đặt ở thung lũng Mường Hoa, ga đến ở độ cao khoảng 3.000 m. Tuyến cáp dài hơn 6.200 m, chênh lệch độ cao giữa hai ga hơn 1.400 m; ngay khi khai trương, tuyến này được Tổ chức Kỷ lục Guinness ghi nhận hai kỷ lục: cáp treo ba dây có chiều dài không dừng lớn nhất và có độ chênh độ cao giữa ga đi và ga đến lớn nhất.

Từ ga đến, khách đi bộ lên vài trăm bậc đá để tới đỉnh, hoặc đi tàu leo núi chạy trên ray được bổ sung sau này cho chặng cuối. Trên đỉnh và dọc đường lên là một quần thể công trình tâm linh: chùa, tượng Phật, bảo tháp, xây theo kiến trúc truyền thống.

Được và mất

Cáp treo đưa Fansipan tới với người già, trẻ em, người không đủ sức leo — những người trước đây không bao giờ có cơ hội đứng ở nơi cao nhất Việt Nam. Lượng khách tăng mạnh kéo theo dịch vụ, việc làm và tiền cho Sa Pa.

Mặt khác, công trình cũng gây tranh luận. Nhiều người lo ngại tác động lên rừng và cảnh quan khi thi công ở độ cao lớn, và cảm giác "chinh phục" mất đi khi đỉnh núi biến thành quảng trường đông người. Đây là cuộc tranh luận chung của nhiều nước có núi nổi tiếng: núi là của mọi người, nhưng mở cho mọi người thì núi đổi khác.

Lưu ý sức khoẻ: lên từ khoảng 1.600 m tới hơn 3.000 m chỉ trong hai mươi phút là một bước nhảy độ cao rất nhanh. Phần lớn người khoẻ mạnh không gặp vấn đề vì chỉ ở trên đỉnh vài giờ. Nhưng một số người có thể thấy hơi chóng mặt, hụt hơi khi leo bậc. Người có bệnh tim, phổi, huyết áp nên hỏi ý kiến bác sĩ trước và đi chậm.

Leo bộ hay đi cáp treo: chọn thế nào

• Đi cáp treo nếu bạn đi cùng gia đình có người già, trẻ nhỏ, chỉ có nửa ngày, hoặc muốn ngắm cảnh mà không cần thể lực.
• Leo bộ tuyến Trạm Tôn nếu bạn khoẻ, đã từng đi bộ đường dài, muốn trải nghiệm rừng và cảm giác tự lên đỉnh. Hai ngày một đêm là lựa chọn an toàn cho người mới.
• Kết hợp: nhiều người leo bộ lên rồi đi cáp treo xuống, giảm áp lực cho đầu gối ở chặng xuống dốc dài.
• Sín Chải hoặc Cát Cát chỉ nên chọn khi đã có kinh nghiệm leo núi và đi cùng người dẫn đường địa phương.

Khi leo bộ, nên đi cùng hướng dẫn viên hoặc porter địa phương, đăng ký với ban quản lý vườn quốc gia theo quy định, và mang đủ áo ấm, áo mưa, đèn pin đội đầu, nước, đồ ăn. Thời tiết trên núi có thể đổi từ nắng sang mưa lạnh trong vòng một giờ.

Góc nhìn hôm nay: Fansipan như bài tập đầu

Với nhiều người Việt mê leo núi, Fansipan là bài học đầu tiên về núi cao: biết thế nào là chân mỏi sau cả nghìn mét dốc, biết thế nào là lạnh ở trên 3.000 m, biết vì sao phải xuất phát sớm. Từ Fansipan, người ta đi tiếp tới các đỉnh khác của Hoàng Liên Sơn như Pu Ta Leng, Bạch Mộc Lương Tử, Tà Chì Nhù — những đỉnh không có cáp treo, đông vừa phải và còn rừng hoang.

Muốn tìm hiểu thêm về thiên nhiên Fansipan, có thể tìm các tài liệu của Vườn quốc gia Hoàng Liên về hệ động thực vật, nhất là các loài lan và đỗ quyên đặc hữu. Khi đến Sa Pa, các bản Cát Cát, Tả Van và thung lũng Mường Hoa (có bãi đá cổ khắc hình) là những nơi giúp hiểu thêm đời sống người Mông, người Dao dưới chân núi.

Và một nguyên tắc chung khi lên núi: mang rác xuống, không bẻ cành, không khắc tên lên đá. Fansipan đã đổi khác nhiều trong mười năm qua; phần rừng còn lại càng đáng giữ.