Bơi qua eo biển Manche: 33 km nước lạnh từ Matthew Webb đến hôm nay

Bơi qua eo biển Manche (người Anh gọi là English Channel) nghĩa là bơi từ bờ Anh sang bờ Pháp, quãng ngắn nhất khoảng 33 km giữa Dover và mũi Gris-Nez, trong nước biển 15–18°C, không mặc đồ giữ nhiệt và không được chạm vào thuyền. Người đầu tiên làm được là Matthew Webb năm 1875, mất gần 22 tiếng. Ngày nay mỗi mùa hè có vài trăm người thử, và nhiều người vẫn phải bỏ dở giữa biển vì lạnh, sóng hoặc dòng triều.

Vì sao 33 km này khó hơn con số của nó

Trên bản đồ, 33 km chỉ ngắn hơn một cự ly marathon. Dưới nước thì khác hẳn, vì ba lý do.

Thứ nhất là nhiệt độ. Nước tháng 7 – 9 ở eo biển thường chỉ 15–18°C. Ở nhiệt độ này, cơ thể mất nhiệt nhanh hơn nhiều so với đứng ngoài không khí cùng độ lạnh, vì nước dẫn nhiệt tốt hơn không khí hàng chục lần. Bơi chậm lại là bắt đầu lạnh run, mà lạnh run thì bơi càng chậm.

Thứ hai là dòng triều. Thuỷ triều ở eo biển đổi chiều khoảng mỗi sáu tiếng, kéo người bơi dạt sang hướng đông bắc rồi tây nam. Vì vậy đường bơi thật không phải đường thẳng mà là hình chữ S, và quãng bơi thực tế thường dài hơn 33 km nhiều. Đến gần bờ Pháp mà trễ con nước một chút, người bơi có thể bị đẩy ngang bờ hàng giờ liền.

Thứ ba là giao thông. Đây là một trong những tuyến hàng hải đông nhất thế giới, hàng trăm tàu đi qua mỗi ngày. Người bơi phải có thuyền hoa tiêu được cấp phép đi kèm, vừa dẫn đường vừa giữ khoảng cách với tàu lớn.

Cộng thêm sứa, váng dầu, sóng gió đổi bất chợt, buồn nôn vì nuốt nước mặn, và thứ khó lường nhất: đầu óc trống rỗng sau tám, mười, mười lăm tiếng chỉ nhìn thấy nước.

Matthew Webb, năm 1875

Matthew Webb là thuyền trưởng tàu buôn người Anh. Lần thử đầu tiên vào tháng 8/1875 bị bỏ dở vì gió mạnh. Ngày 24/8 cùng năm, ông xuống nước ở Dover, bơi ếch suốt chặng đường, người xoa mỡ cá heo để giữ nhiệt, và chạm bờ Pháp gần Calais sau khoảng 21 tiếng 45 phút. Trên đường, ông bị sứa đốt và có lúc bị dòng triều giữ lại gần bờ Pháp nhiều giờ.

Webb trở thành người nổi tiếng nhất nước Anh một thời. Nhưng câu chuyện của ông kết thúc buồn: năm 1883, ông thử bơi qua vùng nước xoáy dưới thác Niagara và chết đuối. Ở Dover hiện có đài tưởng niệm ông. Mất 36 năm sau mới có người thứ hai bơi qua được: Thomas Burgess, năm 1911, sau rất nhiều lần thất bại.

Gertrude Ederle và những cột mốc sau đó

Ngày 6/8/1926, Gertrude Ederle, nữ vận động viên người Mỹ 19 tuổi từng giành huy chương Thế vận hội, bơi từ mũi Gris-Nez sang Kingsdown (Anh) trong 14 tiếng 39 phút. Bà là người phụ nữ đầu tiên vượt eo biển, và thời gian đó nhanh hơn kỷ lục của nam giới lúc bấy giờ gần hai tiếng. Ederle bơi kiểu trườn sấp, kỹ thuật lúc ấy còn mới với bơi đường dài. Bà về New York trong một cuộc diễu hành lớn; một lần thử trước đó năm 1925 của bà đã bị huấn luyện viên kéo lên thuyền giữa chừng.

Về số lần, Alison Streeter (Anh) từng được gọi là "nữ hoàng eo biển" với 43 lần bơi qua, sau đó Chloë McCardel (Úc) vượt con số này. Những kỷ lục kiểu này thay đổi theo từng mùa, nên khi trích nên ghi rõ năm.

Luật bơi: những điều làm nên chữ "chính thức"

Luật hiện nay vẫn giữ tinh thần thời Webb: con người đối mặt với biển bằng gần như không gì cả.

• Trang phục: một bộ đồ bơi thường bằng vải, không có tay áo, không có ống chân, không giữ nhiệt. Được dùng một mũ bơi, kính bơi, nút tai, kẹp mũi và mỡ bôi da. Đồ lặn neoprene thì không, và bơi có đồ lặn được ghi vào hạng mục riêng.
• Không chạm vào người hay vật: suốt chặng bơi không được bám vào thuyền, người khác hay bất cứ vật nổi nào. Đồ ăn uống được thả xuống bằng dây hoặc sào, người bơi tự cầm lấy, ăn trong tư thế nổi.
• Bắt đầu và kết thúc trên cạn: người bơi phải xuất phát từ bờ và kết thúc bằng việc bước lên bờ bên kia, ra khỏi mép nước.
• Có người giám sát: một quan sát viên độc lập của hiệp hội đi trên thuyền, ghi nhật ký từng giờ.

Phần lớn chuyến bơi ngày nay xuất phát từ bờ Anh, vì phía Pháp đã nhiều năm không cấp phép cho các chuyến bơi khởi hành từ bờ của mình. Người muốn bơi phải đặt thuyền hoa tiêu trước, có khi trước cả một hai năm, rồi chờ "cửa sổ" thời tiết trong khoảng con nước đã đặt.

Cơ thể người trong 10–15 tiếng nước lạnh

Đây là phần làm nên tinh thần của môn này. Người bơi eo biển không cố tránh lạnh mà tập cho cơ thể chịu được lạnh. Họ tập ngoài trời từ đầu xuân, khi nước chỉ 8–10°C, tăng dần thời gian ngâm mình; nhiều câu lạc bộ ở Dover có nhóm tập ở bãi biển suốt mùa. Một số người cố ý tăng vài kg mỡ dưới da trước mùa bơi, vì mỡ là lớp cách nhiệt duy nhất được phép mang theo.

Hạ thân nhiệt là mối nguy chính. Dấu hiệu sớm mà người trên thuyền phải canh: nhịp tay chậm lại, bơi lệch hướng, nói lắp hoặc trả lời câu hỏi chậm. Khi đó, người bơi thường không tự nhận ra mình đang nguy hiểm, nên quyền kéo người lên thuyền nằm ở hoa tiêu và người hỗ trợ, không phải ở người đang bơi.

Ăn uống cũng là kỹ thuật. Đa số người bơi dừng ăn khoảng 30–60 phút một lần, mỗi lần chỉ vài chục giây, chủ yếu là nước đường ấm hoặc đồ uống chứa tinh bột dễ tiêu. Dừng lâu là lạnh, lại bị dòng nước kéo lùi.

Đầu óc giữa biển: chia nhỏ để đi tiếp

Người bơi eo biển hay mô tả cùng một kinh nghiệm: không ai nghĩ về 33 km. Họ nghĩ về lần ăn kế tiếp. Ba mươi phút một, rồi lại ba mươi phút một. Sau vài tiếng, bờ Anh đã khuất, bờ Pháp chưa thấy, chỉ có mặt nước, chiếc thuyền bên cạnh và nhịp thở. Đây là lúc nhiều người bỏ cuộc, không phải vì cơ thể hết sức mà vì đầu óc không thấy đích.

Những người đi đến cùng thường có vài điểm chung: họ đã tập bơi dài 6 tiếng trở lên trong nước lạnh trước đó (nhiều hiệp hội yêu cầu chứng nhận một lần bơi như vậy), họ có người hỗ trợ trên thuyền hiểu tính mình, và họ chấp nhận trước rằng sẽ có những giờ rất tệ. Chuẩn bị tinh thần cho giờ tệ khác hẳn với hy vọng rằng sẽ không có giờ tệ.

Góc nhìn hôm nay: bơi đường dài ở Việt Nam và cách bắt đầu

Bơi biển đường dài ở Việt Nam còn là môn ít người chơi, nhưng các giải bơi vượt biển, bơi hồ phong trào đã xuất hiện ở nhiều nơi, thường cự ly 1–5 km. Nếu thấy câu chuyện eo biển Manche hấp dẫn, có vài điều nên biết trước khi xuống nước:

• Bơi biển khác bơi bể hoàn toàn. Không có thành bể để bám, không có vạch để nhìn, sóng làm lệch hướng. Hãy tập ngóc đầu nhìn mốc vài nhịp một lần.
• Luôn có người đi kèm: thuyền, ván chèo hoặc bạn bơi. Dùng phao kéo màu sáng buộc ngang hông để người khác thấy mình.
• Hiểu thuỷ triều và dòng chảy xa bờ ở bãi biển định bơi. Dòng rút có thể kéo người giỏi ra xa; gặp nó thì bơi song song bờ để thoát, đừng bơi ngược.
• Tăng cự ly từ từ: 1 km, rồi 3 km, rồi 5 km, mỗi bước vài tuần.

Muốn đọc thêm, trang của Channel Swimming Association và CS&PF công bố danh sách người đã bơi qua, kèm nhật ký từng chuyến. Nhiều nhật ký ghi tỉ mỉ nhiệt độ nước, giờ ăn, lúc người bơi bắt đầu chậm lại, đọc còn hay hơn tiểu thuyết vì đó là chuyện thật của người bình thường làm việc phi thường.